Seksverslaving | Wat is seksverslaving? Hoe kan ik stoppen?2018-09-24T19:19:58+00:00

Wat is seksverslaving? Seksverslaving begrijpen en stoppen.

Seks is lekker, daar is niets mis mee. Maar sommige mensen doen aan seks op een manier die schadelijk voor ze is, terwijl het niet lukt om te stoppen. Dat noem je seksverslaving. Het gaat er dus niet om of je veel van seks houdt, daarin verschillen mensen. Voor een seksverslaafde is seks eerder een manier om gevoelens van angst, eenzaamheid, stress of onrust te vermijden. Als dat eenmaal een gewoonte geworden is, houdt deze zichzelf in stand. 

In therapie doe je twee dingen: we stoppen we het schadelijke gedrag én gaan leren hoe je voor de onderliggende behoeften kunt zorgen op een manier die beter bij je past.

Heb ik een seksverslaving?

Wil je weten of jij een seksverslaving hebt, beantwoord dan deze twee vragen:

  1. Heb je last van je seksuele gedrag, bijvoorbeeld omdat je er zelf onder lijdt, je relatie, sociale contacten werk of studie? Of omdat het te veel tijd of geld kost?
  2. Heb je je seksuele gedrag niet meer onder controle? Lukt het je bijvoorbeeld maar niet dit te veranderen of te stoppen?

Als je beide vragen met ja beantwoordt, heb je de twee belangrijkste kenmerken van seksverslaving.

Wat is seksverslaving?

Wat is een seksverslaving eigenlijk? De classificatie Seksverslaving komt niet voor in het zogenaamde Diagnostic and Statistic Manual (DSM), het handboek dat over de hele wereld wordt gebruikt om psychische stoornissen te beschrijven. Er is daardoor niet één afgesproken rijtje kenmerken die alle behandelaars hanteren. En dus moet iemand die het over seksverslaving heeft ook altijd uitleggen wat hij of zij daar dan mee bedoelt. Als een praktische werkdefinitie hanteer ik de term die cliënten zelf ook gebruiken – seksverslaving – met als belangrijkste klachten lijden en controleverlies.

Nog veel vragen over seksverslaving

Feit is dat er onder onderzoekers en therapeuten nog veel vragen zijn over seksverslaving. Hoewel de media soms anders doen voorkomen zijn er ook geen betrouwbare cijfers bekend over de precieze omvang en de verdeling tussen vrouwen en mannen. In mijn praktijk komen voornamelijk mannen met seksverslavingsklachten, toch wil dat niet zeggen dat het onder vrouwen niet speelt. Ieder jaar neemt het aantal cliënten toe. Het lijkt erop dat het probleem groeit, maar ook dat mensen makkelijker hulp zoeken.

Verschillende invalshoeken

Verschillende behandelaars kijken verschillend tegen seksverslaving aan. Sommigen vinden bijvoorbeeld belangrijk hoe vaak je aan seks denkt of doet. Zij gaan uit van wat ‘normaal’ is, hoe vaak je bijvoorbeeld per week masturbeert of seks hebt.

Vooral vanuit religieuze hoek zijn er hulpverleners die een morele norm hanteren van wat goed en fout is. Dit kan een probleem zijn als het het vrije onderzoek naar de eigen gedragingen, gedachten en gevoelens in de weg staat.

Sommige psychiaters en behandelinstellingen spreken van een ‘progressieve hersenziekte’, terwijl anderen hun twijfels hebben bij het woord verslaving. Kun je gedragsverslavingen zoals een gokverslaving, gameverslaving of seksverslaving wel over één kam scheren met een verslaving aan middelen zoals alcohol en drugs? Gaat het niet om obsessief bezig zijn met seks en het dwangmatig uitvoeren van seksuele handelingen?

Hoe een therapeut, psycholoog of arts naar seksverslaving kijkt, hangt samen met zijn achtergrond. Een arts die vanuit een medisch model in ziektebeelden denkt, heeft nu eenmaal een andere invalshoek dan, bijvoorbeeld, een klinisch psycholoog of een therapeut zoals ik.

Porno overal beschikbaar

Ook de tijd, de cultuur en nieuwe (technische) ontwikkelingen doen ertoe, zeker waar het over seks gaat. Tot in de 19e eeuw vond men nog in brede kringen dat masturberen schadelijk was voor je gezondheid of zondig.

De komst van de pil in 1964 heeft veel veranderd in de seksuele vrijheid in Nederland, net als het verschijnen van PrEP (een pil die voorkomt dat je hiv oploopt) dat voor homomannen doet.

Internetporno

En nu is er dan internetporno. Moest je voor porno enkele tientallen jaren geleden nog naar een sekswinkel, tegenwoordig is het via internet razendsnel en in prima beeldkwaliteit overal en gratis verkrijgbaar. Een collega van mij ontdekte dat hij van iedere plaats op het internet binnen drie klikken bij seks kon uitkomen. De tijden veranderen, dat is zeker. Zeker is ook dat de gigantische beschikbaarheid van internetporno door technische ontwikkelingen een enorme impact heeft op ons consumptiegedrag en beeld van seksualiteit. De vraag is natuurlijk: hoe gaan wij daarmee om?

Zelf vind ik het niet erg dat seksverslaving niet in de psychiatrische bijbel DSM staat. Er is dan weliswaar geen eenduidige DSM-classificatie, maar dat etiket kan ik als therapeut missen waar het om seksverslaving gaat. Het verandert namelijk niets aan de klachten waarmee mensen in therapie komen en dat is waar het uiteindelijk om gaat. Zij lijden onder de manier waarop ze met seks omgaan en het lukt ze niet voldoende dit te veranderen of ermee te stoppen.

Lijden onder seksueel gedrag

Zomaar een paar voorbeelden uit eigen praktijk, uiteraard anoniem en aangepast, dus niet herleidbaar tot echte mensen.

  • Het seksleven van een stel ligt sinds de geboorte van hun kind op zijn gat. De man kijkt nu bijna elke avond porno als zijn vrouw naar bed is. Soms tot diep in de nacht. De volgende ochtend komt hij moe op zijn werk, waardoor hij fouten maakt en zijn baas hem de wacht aanzegt: als zijn functioneren niet verbetert, moet hij naar een andere baan uitkijken.
  • Een man heeft wisselende sekscontacten met andere mannen. Zijn vriend wil geen open relatie, maar ondanks zijn beloftes lukt het hem niet om te stoppen. Wanneer zijn vriend erachter komt is hun relatie in crisis.
  • Een student moet blokken voor zijn studie. Hij heeft last van faalangst en het studeren roept veel stress bij hem op. Hij vermijdt zijn ongenoegen door te vluchten in porno en chatten.
  • Iemand merkt steeds sterkere prikkels nodig te hebben om nog opgewonden te raken en verschuift van porno kijken, naar datingsites en uiteindelijk prostitutie. Hij geniet nog het meeste van het jagen en de spanning. Als zijn partner iets vermoedt, ontkent hij. Wanneer ze erachter komt stort haar wereld in en wil zij de relatie beëindigen.

Schade door seksueel gedrag

De schade kan ontstaan op allerlei gebieden. Je zelfbeeld kan eronder lijden, je relatie, je gezin, je werk of studie, je gezondheid. Je kunt er meer tijd of geld aan kwijt zijn dan goed voor je is of er zo mee bezig zijn dat je je vrienden, sport of hobby’s verwaarloost en ga zo maar door.

Wat opvalt, is dat de schade niet zozeer op seksueel gebied ontstaat – al kan dat wel – maar meestal op allerlei andere terreinen, zoals werk/studie, inkomen en relaties.

Wat is normaal?

De vraag wat ‘normaal’ is, is hier weinig behulpzaam. Statistieken over hoe vaak mannen per week masturberen of seks hebben helpen niet. Iemand die veel masturbeert of vaak seks wil, heeft om die reden nog geen seksverslaving. Mensen verschillen in hun behoeftes. Waar het om gaat is of het je schaadt. Zo heeft iemand die af en toe porno kijkt terwijl zijn partner dat o.k. vindt geen relatieprobleem. En de man die prostituees bezoekt en zich dat financieel kan permitteren heeft in ieder geval geen financieel probleem.

Moreel oordelen ligt, zeker als het om seks gaat, op de loer, maar dat is niet het beroep van de therapeut. Zijn taak is juist om samen met de cliënt uit te zoeken wat hij nodig heeft om het schadelijke gedrag te stoppen.

Seks is lekker

Seks is lekker, dus geniet ervan. Dat het lekker is, komt omdat seksueel gedrag het beloningscentrum stimuleert, waardoor onder andere stoffen vrijkomen die een goed gevoel geven. Hierin verschilt seks niet wezenlijk van ander belonend gedrag, zoals eten, sporten, kopen of gamen. Sommige pornosites hebben dit door: als je de website wilt verlaten verleiden ze je met een link naar een goksite. Zo verwissel je de ene hormonenboost voor de andere.

Nu kun je wel leven zonder gokken of gamen, maar niet zonder eten. Je moet eten als je honger hebt, maar sommigen eten ook om onlust of stress weg te werken. Bij seks is het net zo. Je gaat weliswaar niet dood zonder seks, maar zin in seks is deel van onze natuur. En het is lekker. Om die reden ben ik geen voorstander van absolute onthouding – denk aan NoFap, de beweging van mensen die seksverslaving bestrijden door seksuele geheelonthouding – maar om een antwoord te vinden op de werkelijke achterliggende behoeftes.

Van porno naar prostitutie

De meeste van mijn cliënten hebben over de tijd een min of meer constant gedrag: ze kijken porno, chatten, daten of gaan naar de prostitutie.

Sommigen verleggen hun grenzen. Ze gaan van filmpjes kijken, via chatten naar life contact. Stappen over op onbeschermde seks met vreemden of steeds extremere vormen van seks.

Waar het om gaat is dat gewenning kan leiden tot afstomping en meer van hetzelfde niet opwindend meer is. Het verklaart ook waarom veel mannen niet een filmpje op een pornosite afkijken, maar eigenlijk van beeld naar beeld en fragment naar fragment zappen, om het beloningscentrum telkens een nieuwe boost te geven. Dit heet het Coolidge-effect. De werkelijkheid van een life vriend of vriendin kan natuurlijk niet op tegen de diversiteit van het aanbod op internet, waardoor de zin in seks met de eigen partner afneemt.

Therapie bij seksverslaving

Mijn aanpak van seksverslaving is onder andere gebaseerd op de gestaltpsychotherapie, de positieve psychologie en de hechtingstheorie. Praktisch gesproken komt het erop neer dat we gelijktijdig twee dingen gaan doen.

Samen onderzoeken we wat de werkelijke onderliggende behoeften zijn, zodat je daarin beter voor jezelf kunt leren zorgen. Seksverslaving gaat uiteindelijk niet over seks – en dus is seks ook niet de oplossing. Het is eerder een falend copingmechanisme dat zichzelf in stand houdt. Daaronder liggen vaak (faal)angst, eenzaamheid, onvrede, onlust, stress, een negatief zelfbeeld of moeite om warme, contactrijke relaties aan te gaan, waarbij seks als uitweg is gevonden. Dit gaat om heel basale gezonde menselijke behoeftes waarin angst of een gemis tot nu toe met seks werd gecompenseerd, maar die gebaat zijn bij zelfwaardering en het aangaan van warme, contactrijke relaties met anderen.

De oorzaak kan liggen bij wat je als kind hebt meegekregen, maar kan ook tijdens je latere leven zijn ontstaan door wat je hebt meegemaakt. Door met nieuw gedrag aan de slag te gaan, voeg je nieuwe ervaringen toe die je eigenwaarde versterken, waardoor je beter voor jezelf gaat zorgen en die de gevoelde noodzaak van het verslavingsgedrag ontkrachten.

Seksverslaving: patroon dat zichzelf in stand houdt

Tegelijkertijd is seksverslaving een gewoontepatroon dat zichzelf in stand houdt.

Het is een zich steeds herhalende cirkel waarin iets het gedrag triggert dat in een spannende roes uiteindelijk leidt tot de daad. Het orgasme is meestal niet eens waar het echt om draait, maar eerder de opwindende weg ernaartoe. Daarna volgt spijt, berouw, schaamte of een gevoel van ‘is dit het nou’, wat weer de aanloop is naar de nieuwe cyclus.

Seksverslaving verslavingscyclus

Wil je minder tijd en aandacht aan porno besteden, stoppen met de datingsite, niet meer vreemdgaan, dan helpt het om te begrijpen hoe dit werkt. Daarom onderzoeken we samen wat jouw patroon is en wat je gedrag in gang zet, wat je triggers zijn, zodat je op tijd kunt ingrijpen. Ingrijpen betekent hier overigens niet dat je druk met iets anders aan de slag gaat om onlustgevoelens te vermijden, maar dat je ze beter leert kennen door er met aandacht bij stil te staan. Verslavingspatronen houden zichzelf in stand, dus vraagt het doorbreken ervan om bewuste tijd en aandacht.

Partner van seksverslaafde

Iemand die ontdekt dat zijn partner seksverslaafd is, heeft vaak een heel ander probleem dan de verslaafde zelf. De veiligheid en het vertrouwen in de relatie die vanzelfsprekend was, is plotseling verdwenen. Hoe kun je je partner ooit weer vertrouwen? Soms slaat onzekerheid toe over jezelf: ben ik nog wel aantrekkelijk genoeg?

Als je partner aan zijn seksverslaving werkt, is dat natuurlijk heel goed. Maar het kan zijn, dat jij voor jezelf ook iets nodig hebt om goed met de situatie om te kunnen gaan en goed voor jezelf te blijven zorgen. Afhankelijk van de situatie kun je dan kiezen voor relatietherapie of individuele gesprekken voor jezelf.

Privacy en discretie

Seksverslaving ligt gevoelig. Het is vaak omgeven met taboes, schuldgevoel of schaamte, waardoor je er moeilijk met je omgeving over kunt praten. Soms zijn er ook reële bedreigingen in de vorm van imagoschade, carrièreschade of andere zakelijke of persoonlijke risico’s. Het is daarom goed om te weten dat privacy en discretie in de therapie vooropstaan. De praktijk bevindt zich in een neutrale omgeving, waarin je persoonlijk door mij ontvangen wordt en geen andere cliënten hoeft te ontmoeten. Dossiers worden niet gedeeld met huisarts of zorgverzekeraar, niet online bewaard en na afronding desgewenst vernietigd. Ook ontvangt je geen post, facturering gebeurt per e-mail.

Ben je ondernemer of professional dan is personal coaching soms de beste oplossing. Kijk op onze coachingsite: Psylon – coaching voor professionals. Je kunt ook contact opnemen voor meer informatie.

Heb je nog vragen?

Heb je nog vragen of wil je een afspraak maken? Bel 020 644 56 58 (ma-vrij, 09.00 – 19.00 uur). Of vul het contactformulier in vóór 19.00 uur en je krijgt dezelfde dag antwoord.